Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:36 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.16.13 ]

مقدمه
مراتع استان اصفهان بالغ بر 5/65957 کیلومتر مربع است کـه درمقایسه با کل مساحت استان (بـالغ بـر 106179 کیلـومتر مربـع)قابل توجه میباشد و در حـدود 62 درصـد مسـاحت اسـتان رابهخود اختصاص میدهد. این مراتع عـلاوه بـر تولیـد علوفـه ازجهت صنعتی و دارویی از اهمیت زیادی برخـوردار مـی باشـ ند، بهطوری که مراتع اسـتان از مراکـز مهـم تولیـد کتیـرا محسـوب
م یش ود و در ح دود 4/31 درص د از س طح مرات ع اس تان را رویشگاههای گون پوشانده است. گونـه گـون کتیرایـی یکـی ازگونههای مولد کتیرا میباشد که وسـعت آن در اسـتان اصـفهان7390 کیلومتر مربع است. این گونه متعلـق بـه خـانواده پروانـهآسا(Papilionaceae) ، گیاهی است بوتهای، کوتاه و بالشتکی بـهارتفاع 15ـ10 سانتیمتر، برگچهها کشیده تـا تخـم مرغـی پهـندارای پوشش متراکم از کرکهای سفید ظریف و کوتاه، در انتها خاردار، برگکها سرنیزهای تا کشیده، در نیمهفوقانی پوشـیده ازموهای کوتاه و ظریـف، کاسـه گـل پوشـیده از موهـای سـفید،ظریف و متراکم و گلهـا (گلبـرگهـا) صـورتی رنـگ هسـتند(شکل 1) (15). گونه گون کتیرایی از گونههای مقاوم به شرایط متنوع اقلیمی میباشد، بررسیهای باقرزاده( 2) مؤید آن است کهرویشگاههای گونههای مولد کتیـرا در اسـتان اصـفهان براسـاستقسیمبندی گوسن در اقلیمهای نیمهبیابانی خفیـف ،نیمـه بیابـانیشدید و استپی سرد و بر مبنای تقسیمبندی پابو (3) در اقلیمهـایاستپی، نیمهاستپی، جنگلهای خشک و کوههای مرتفع واقـع انـد.متأسفانه بهدلیل اینکه مکانهای مرتعـی گـون کتیرایـی بـهطـورعمده در واحدهای فیزیـوگرافی تپـه و فـلات واقـع شـده انـد وامکان دسترسی به آنها راحت میباشد، مـورد چـرای شـدید دامقرار گرفته و با توجه به شرایط اقلیمـی گرمتـر و فصـل چرایـیطولانیتر، این گونه به شدت تخریب یافته ،بهطوری که در اثـر چرای شدید و مفرط دام، پوشش گیاهی مرتع و مواد آلـی خـاککاهش پیدا کرده و گونـه هـای مهـاجم و غیرخـوش خـوراک در ترکیب پوشش گیاهی این مراتع افزایش یافته اسـت ( 12). گونـهگون کتیرایی علاوه بر فواید شناخته شدهای مانند پوشش بسیارمناسب جهت حفاظت خاک و جلـوگیری از فرسـایش ،تولیـد صمغ کتیرا، زنبورداری، تلطیف هوا، تنوع زیستی، ذخایر توارثیو سایر اثرات اجتماعی، اقتصادی بر مناطق رویش، از جنبههایزیست محیطـی هـم نظیـر ترسـیب مقـادیر قابـل توجـه کـربناتمسفر، حائز اهمیت فراوان میباشـد (7). بنـابراین ایـن گونـهجایگاه ارزشـمندی در عرصـه منـابع طبیعـی دارد و بـا درنظـرگرفتن ویژگیهای اقلیمی این گونه میتوان بر گسترش و حفـظاین گونه در آینده اقدام نمود .
126873867918

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:36 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.16.13 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:36 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.16.13 ]

اقلـیم ،وضـعیتی کلـی از شـرایط هـوای غالـب یـ ک مکـان مشخص براساس آمار بلند مدت اسـت ( 14). بـرای پهنـه بنـدی اقلیمی روشهای مختلفی وجود دارد که اکثر آنها براساس دمـا وبارش مـی باشـد ، امـا گـاهی پهنـه بنـدی براسـاس عوامـل مهـم غیراقلیمی از قبیل پوشش گیـاهی نیـز صـورت مـی گیـرد ( 16). پوشش گیاهی نقش مهمـی را در پهنـهبنـدی اق لیمـی دارد و در واقـع مـیتوان د بـه عن وان مجموعـه ای از الگ وهـای اقلیم ی وتوپوگرافی مختلف باشد، بنابراین میتوان از تطبیـق نقشـههـایپوش ش گی اهی و اقل یم ب ر یک دیگر ب رای شناس ایی من اطقبیوکلیماتیک استفاده نمود( 13). در سـال هـای اخیـر مطالعـاتارزشمندی در ارتباط با اقلیم رویشی و پهنهبندی انجـام شـده کـهمیتوان به مطالعات پـاکزاد و همکـاران( 4)، فـاطمی و همکـاران(10)، لشنی و همکاران( 11)، سلیقه و همکـاران ( ،9)، و خـداقلیو همکاران( 6) اشاره نمود. در اسـتان اصـفهان مطالعـهای توسـطپاکزاد و همکاران( 4) انجام گرفت و ایشـان نشـان دادنـد عوامـلمؤثر بر پراکنش گونه گون گزی در استان اصفهان سـه عامـل دمـا،بارش، تابش- باد میباشد که بهترتیـب 4/47، 0/30، 8/12 درصـدو در کل 2/90 درصـد پـراش (واریـانس) متغیرهـای اولیـه اقلـیمرویشی استان اصـفهان را شـامل مـیشـود. بـهمنظـور پهنـهبنـدی اقلیمی استان سیسـتان و بلوچسـتان سـلیقه و همکـاران( 9) از 20متغی ر اقلیم ی اس تفاده کردن د و ب ا روشه ای تحلی ل ع املی و خوشهبندی اقلیمی استان بـه ایـن نتیجـه دسـت یافتنـد کـه اقلـیماستان ساخته پنج عامل بارش، حرارت، تابش، باد و تندر میباشـد . پین دا م ارتینز و همک اران( 19) ب ا روش تحلی ل ع املی من اطق بیوکلیماتیک مرکز و شمال شرق مکزیک را ناحیهبنـدی کردنـد،یونوس (2020) جهت طبقهبندی زیست اقلیمی مالزی از تحلیل ع املی و روش خوش های اس تفاده نم ود و نت ایج ت أثیر بس یار مناسب این روشها را بر این طبقهبندی نشان داد.
ب ا توج ه ب ه تخری ب گون ه Astragalus gossypinus در رویشگاههای آن، این مطالعه بر آن شد تا به بررسی ویژگیهـای اقلیمی این گونه در اسـتان بپـردازد و عوامـل اقلیمـی مـؤثر بـرگسترش این گونه را تعیین نماید تا با تعیین اقلیم رویشی گونـهمورد بررسی بتوان برنامـه ریـزی و بهـرهبـرداری بهینـه از گونـهمطابق با شرایط اقلیمی رویشگاه آن بهعمـل آورد و نتـایج ایـنمطالعه را به سایر مناطق مشابه تعمیم داد .
مواد و روشها
منطقه مورد مطالعه
استان اصفهان با مساحتی در حدود 107027 کیلومتر مربع بـین
´43

30 تا ´27

34 شمـالی و عرض ´36

49 تا ´31

55

شکل 1. نمایی از گونه Astragalus gossypinus یا گون کتیرایی
شرقی قرار دارد. از آنجایی که استان اصفهان در مرکز ایران قرار دارد، دارای شرایط زیست اقلیمی خشک است. از طـرف دیگـرمطالعات آب و هوایی نیز نشان میدهد که ایـن اسـتان بـررویکمربند بیابانی نیمکره شمالی قرار گرفته بهطـوری کـه نیمـی ازمساحت استان را بیابان تشکیل میدهد، بنابراین از ویژگـی هـایآن بارش کم و بالا بودن قدرت تبخیر اسـت ( 1). هـم چنـین از دیگر خصوصیات اقلیمی استان افزایش میـانگین دمـای هـوا ازغرب به شرق را میتوان نـام بـرد. ایـن میـانگین در ارتفاعـاتحدود 4 درجه سلیسیوس و در نواحی شرقی حـدود 22 درجـه
میباشد. میانگین بارش سـالانه اسـتان بـین 1300 میلـی متـر در ارتفاعات غربی و60 میلیمتر در نواحی پست شـرقی و شـمالشرقی متغیر اسـت. در مجمـوع میـانگین بارنـدگی حـدود 120میلیمتر است( 5).
دادههای اقلیمی
کلیت اقلیم هر مکان از طریـق اسـتفاده از تمـام عناصـر اقلیمـیحاصل میگردد. لذا دادههـای اقلیمـی 56 عنصـر اقلیمـی در 38ایستگاه هواشناسی سینوپتیک و کلیماتولوژی کشـور در داخـل ومناطق مجاور استان اصفهان انتخاب گردید. بازه مطالعاتی از سال 1977 تا 2014 (شکل 2) در ماههـای ژانویـه و مـارس (نماینـدهفص ل س رد) و ژوئی ه (نماین ده فص ل گ رم) س الانه م یباش د(جدول 1) که بهنظر میرسد این عناصر اقلیمی در نظاممنـدی وش کلگی ری اقلیم ی منطق ه م ؤثر ب وده و ب هط ور مس تقیم و غیرمستقیم بـر رویـش گونـه گـون کتیرایـی اثرگـذار مـی باشـد ، بهنحوی که میتواند ویژگیهای اقلیمی این گونه را در رویشگاه خود بازگو نماید .همچنین انتخاب ایستگاههای مجاور استان نـهتنها دقت تفکیک عاملها را افـزایش داده، بلکـه نقـش نـواحیهمجوار را در اقلـیم اسـتان پررنـگ کـرده اسـت. سـپس یـکماتریس 56×38 (برروی سطرها ایستگاهها و بـرروی سـتون هـامتغیرها) تشکیل گردید. با استفاده از نرمافزار Surfer طی فرایند میانیابی کریجینگ، ماتریس فوق به ماتریسی با ابعاد 56×2566تبدیل شد. تخمینگر کریجینگ یکی از مهمترین تخمینگرهای خطی نااریب است، زیرا اولاً بدون خطای سیستماتیک میباشـد (1717) و ثانیاً پراش تخمین آن حداقل است، بـه ایـن دلیـل دراین مطالعه از روش کریجینگ استفاده شد. این ویژگی میتوانـدسبب افزایش تطابق نقشههای استخراجی از تحلیلهای عاملی و منــاطق رویشــی ایــن گونــه در مطالعــات گونــههــای گیــاهی
318516-4673584

N

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

N

5000E5100E5200E5300E5400E5500E5600E5700E
شکل ۲. موقعیت ایستگاههای مورد مطالعه در داخل و مجاور استان اصفهان
عرصههای طبیعی که معمولامعمولاً از دامنه بالایی برخوردارنـد، شـود.
126873867918

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:36 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.16.13 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:36 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.16.13 ]

بــدین ترتیــب دادههــای نقطــهای بــه دادههــای پهنــهای در سراس ر اس تان اص فهان تب دیل گردی د و از دادهه ای پهن های بهدست آمده بهعنوان ورودی تحلیل مؤلفههای اصـلی و تحلیـلخوشــهای در مراحــل مختلــف مطالعــه اســتفاده شــد. تحلیــل مؤلفههای اصـلی بـا دوران واریمـاکس (Variance maximum) بهمنظور کاهش تعداد عاملها و بررسی ویژگیهای اقلیمی گونه گون کتیرایی استفاده گردید که با استفاده از تحلیـل مؤلفـه هـا ی اصلی، ماتریس بار عاملی و ماتریس امتیاز عاملی بهدسـت آمـد.ماتریس بار عاملی بهدسـت آمـده از تحلیـل مؤلفـه هـا ی اصـلیب رروی متغیره ای اقلیم ی، اث رات ه ر مؤلف ه را ب رروی آنه امشخص مینماید و ماتریس امتیاز عاملی جهـت ترسـیم نقشـه عاملها در نرمافزار Surfer استفاده شد. سپس نقشه تیـپ بنـد یAstragalus gossypinus در مقیـاس 1:250000 بـا مشـاهداتمیدانی و ثبت نقاط حاوی گونه با GPS و نرمافزار GIS تهیـه وترس یم گردی د. ب همنظ ور ثب ت نق اط توس ط GPS از ان دازه پیکسلها که معـادل 6×6 کیلـومتر مربـع بـود، اسـتفاده گردیـد،بهطوری که حدود هر پیکسل تعیـین و بـاGPS مختصـات 40نقطه حاوی این گونه بهصورت غالب و همراه برداشـت گردیـدو صحت نقشه پوشش گیاهی تهیه شده توسط مرکـز تحقیقـاتکشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان تأیید شد. سـپس نقشـهعاملها با نقشه پوشش گیاهی ترسیم شده انطباق داده و متوسط
جدول 1. عناصر اقلیمی مؤثر بر رویش گونه Astragalus gossypinus Fisher
نشانه عنصر عنصر اقلیمی نشانه عنصر عنصر اقلیمی نشانه عنصر عنصر اقلیمی
V38 تعداد روزهای تندری مارس V19 مقدار بارش بیش از 1 میلیمتر ژانویه V1 میانگین دمای ژانویه
V39 تعداد روزهای تندری سالانه V20 مقدار بارش بیش از 1 میلیمتر مارس V2 میانگین دمای مارس
V40 تعداد روزهای برفی ژانویه V21 مقدار بارش بیش از 1 میلیمتر سالانه V3 میانگین دمای ژوئیه
V41 تعداد روزهای برفی مارس V22 مقدار بارش بیش از 10 میلیمتر ژانویه V4 میانگین دمای سالانه
V42 تعداد روزهای برفی سالانه V23 مقدار بارش بیش از 10 میلیمتر مارس V5 میانگین دمای حداقل ژانویه
V43 تعداد روزهای غباری مارس V24 مقدار بارش بیش از 10 میلیمتر سالانه V6 میانگین دمای حداقل مارس
V44 تعداد روزهای غباری ژوئیه V25 مقدار بارش بیش از 5 میلیمتر ژانویه V7 میانگین دمای حداقل ژوئیه
V45 تعداد روزهای غباری سالانه V26 مقدار بارش بیش از 5 میلیمتر مارس V8 میانگین دمای حداقل سالانه
V46 تعداد ساعات آفتابی ژانویه V27 مقدار بارش بیش از 5 میلیمتر سالانه V9 میانگین دمای حداکثر ژانویه
V47 تعداد ساعات آفتابی مارس V28 حداکثر بارش 24 ساعته ژانویه V10 میانگین دمای حداکثر مارس
V48 تعداد ساعات آفتابی ژوئیه V29 حداکثر بارش 24 ساعته مارس V11 میانگین دمای حداکثر ژوئیه
V49 تعداد ساعات آفتابی سالانه V30 حداکثر بارش 24 ساعته سالانه V12 میانگین دمای حداکثر سالانه
V50 تعداد روزهای ابری ژانویه V31 تعداد روزهای یخبندان ژانویه V13 بارش سالانه
V51 تعداد روزهای ابری مارس V32 تعداد روزهای یخبندان مارس V14 بارش زمستانه
V52 تعداد روزهای ابری سالانه V33 تعداد روزهای یخبندان سالانه V15 بارش بهاره
V53 میانگین سرعت باد ژانویه V34 میانگین رطوبت نسبی ژانویه V16 بارش پاییزه
V54 میانگین سرعت باد مارس V35 میانگین رطوبت نسبی مارس V17 مقدار بارش ژانویه
V55 میانگین سرعت باد ژوئیه V36 میانگین رطوبت نسبی ژوئیه V18 مقدار بارش مارس
V56 میانگین سرعت باد سالانه V37 میانگین رطوبت نسبی سالانه عوام ل اس تخراج ش ده از تحلی ل ع املی در من اطق پ راکنشتیپهای مختلف این گونه تعیین گردید.
نتایج
126873867918

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:36 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.16.13 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:36 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.16.13 ]

اعمال یک تحلیل عاملی بهروش مؤلفههای اصلی و با چـرخشواریماکس نشان داد که با چهار عامل میتوان بیش از 91 درصد پراش دادهها را تبیین نمود که سـهم عامـل اول 39، عامـل دوم33، عامل سوم 11 و عامل چهـارم 9 درصـد اسـت و از عامـلپنجم سهم پراش ویژه کمتر از 1 است؛ در حقیقت ارزش آن از ارزش متغیرهــای اولیــه کمتــر شــده، بنــابراین در تجزیــه وتحلیلهای بعدی حذف شدند. از اینرو میتوان گفت که کلیـتاقلیم منطقه مورد بررسی تحـت تـأثیر چهـار عامـل قـرار دارد.
جدول 2 درجه اهمیت هر کدام از این عوامل را نشان میدهـد.
از آنجا که هدف در تحلیل عاملی کاهش تعداد متغیرها و تبدیل آن به چند عامل جدید است، لـذا پـس از محاسـبه بـار عـاملیمشخص گردید که مجموعه عناصر اقلیمی شامل: میـانگین دمـا
(ژانویه، مارس، ژوئیه و سالانه)، میانگین دمای حداقل (ژانویـه،مارس ژوئیه و سالانه)، میانگین دمای حداکثر (ژانویـه، مـارس،ژوئیه و سـالانه)، تعـداد روزهـای یخبنـدان (ژانویـه، مـارس وسالانه)، میانگین رطوبت نسبی (ژانویه، مارس، ژوئیه و سالانه)،تعداد روزهای برفی (ژانویه، مارس و سالانه) و تعداد روزهـایغباری (مارس، ژوئیه و سالانه) عامل اول را تشکیل میدهنـد واز آنجایی که عوامل دمایی با همبستگی منفی و عوامل روزهـاییخبندان و برفی با همبستگی مثبت در این گروه قرار گرفتـه انـدمیتوان آن را عامل دمای سرمایشی- رطوبتی نام نهاد که از یک طرف محیط سرد و از سوی دیگر برفگیر را القا میکند. عامـلدوم، عامل بارش- تندر میباشد، زیرا بارهای عـاملی مجموعـهعناصر اقلیمی بارش سالانه، بارش زمستان، بارش بهـار، بـارشپاییز، مقـدار بـارش (ژانویـه و مـارس)، مقـدار بـارش بـیش از1 میلیمتـر (ژانویـه، مـارس و سـالانه)، مقـدار بـارش بـیش از
10 میلیمتر (ژانویه، مـارس و سـالانه)، مقـدار بـارش بـیش از
5 میلیمتر (ژانویه، مارس و سالانه)، حـداکثر بـارش 24 سـاعته
(ژانویه، مارس و سالانه) و تعـداد روزهـای تنـدری (مـارس وسالانه)، بیشترین وزن را روی این عوامل داشتهاند. عامـل سـومشامل عناصر تعـداد سـاعات آفتـابی (ژانویـه، مـارس، ژوئیـه وسالانه) و هـم چنـین تعـداد روزهـای ابـری (ژانویـه، مـارس وسالانه) است و چون عامل تعداد ساعات آفتـابی بـا همبسـتگیمنفی و تعداد روزهای ابری با همبسـتگی مثبـت در ایـن گـروهجای گرفتهاند، این عامـل، عامـل ابرنـاکی نـامگـذاری گردیـد.آخرین عامل بهنام عامل بـاد معرفـی شـد زیـرا بارهـای عـاملیمجموع عناصر اقلیمـی میـانگین بـاد (ژانویـه، مـارس، ژوئیـه وسالانه) بیشترین وزن را بهخود اختصاص دادهاند (جدول 3). بر این اساس میتوان گفت عناصر اقلیمی دمـا ، رطوبـت، بـارش و
جدول 2. اهمیت نسبی عاملها
27532-79408

4
3
2
1
83
/
4
40
/
6
35
/
18
87
/
21

4

3

2

  • 1

پاسخ دهید