Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:11 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.16.1 ]

نوع رویشگاه بر ویژگیهای خاکی نیز تأثیرگذار اسـت و ازطرف دیگر خاک بهعنوان بخش مهمی از اکوسیستمهـا شـناخته شده است و نقش مهمی در توسعه پوشـش گیـاهی و در نتیجـهافزایش کیفیـت تنـوع گونـه ای دارد. توسـعه و تحـول خـاک و
۲
پوشش گیاهی فرایند پیچیدهای است که نتیجۀ آن تغییر و تفاوتدر خصوصیات خاک است، بهطوری که ترکیب پوشش گیاهی و
میزان رشد آن را تحت تأثیر قرار میدهد( 2). با توجه به اهمیت تنوع گونهای و نقش آن در پایداری اکولـوژ یکی، تحقیقـات درم ورد تن وع گون های منطق ه بای د ب هص ورت جداگان ه ب رایرویشگاههای مختلف و در مقاطع زمانی مختلف تکرار شود تـااطلاعات جامعی در مورد وضعیت تنوع گونهای بهدست آیـ د و حتی اثر مدیریتهای مختلف در زمانهای گونـاگون بـر تنـوعگونههای گیاهی ارزیابی گردد، زیرا برنامههای زیسـت مح یطـ یبرای هر منطقه بدون شناخت وضعیت تنوع گیاهی آن منطقـه وتنوع گونهای آن ممکن نیست( 4)، ضمن اینکه نتـایج آن بـر ایتحقیقات آینده جهت مقایسه و تغییرات زمانی پوشش گیـاهی ونیز بررسیهای توالی و تواتر اکوسیسـتم هـا مفیـد خواهـد بـود .تحقیق حاضر نیز بـه منظـور بررسـی تـأثیر نـوع رو یشـگاه بـرشاخصهای تنوع و غنای گونهای و برخی خصوصـ یات خـاکدر حوزه آبخیز واز واقع در دامنههای شمالی البرز انجـام شـدهاست .
مواد و روشها
موقعیت منطقه
این مطالعه در حوضه آبخیز واز واقع در استان مازندران انجـامشد. منطقه دارای مساحتی بالغ بر 14100 هکتار میباشـد کـه ازاین مقدار حدود 8670 هکتار جنگل و بقیه مراتع ییلاقی است.عرض جغرافیایی حوزه از 36 درجه 12 دقیقه و 30 ثانیه تا 36درجه و 30 دقیقه شمالی و طول جغرافیـ ایی آن از 51 درجـه و55 دقیقه و 15 ثانیه تا 52 درجـه و 12 دقیقـه 15 ثانیـ ه شـرق یمتغیر است. حداقل ارتفاع منطقه 270 متر و حـداکثر آن 3350متر از سطح دریا میباشد. دراین حوضه بیشتر افقهای پروفیـ لخاک شامل افقA و C میباشد که حداکثر عمـق خـاک بـه 50سانتیمتر مـ یرسـد (8). متوسـط بارنـدگی سـال یانه 400-300میلیمتر و اقلیم منطقه طبق روش دومارتن از نـوع مد یترانـه ایسرد و فراسرد میباشد( 8).
تأثیر نوع رویشگاه بر ویژگیهای خاک و تنوع گیاهی در اکوسیستمهای …
روش تحقیق
پس از بازدید صحرایی و شناسایی منطقه، سه رویشگاه مرتعی، جنگلی و اکوتون (جنگل و مرتع) انتخاب شد و در هر یـ ک از آنها یک تیپ غالب و در هر تیپ یک منطقه کلیـ دی مشـخص گردید .رویشگاهها در یک دامنه شمالی به ترتیب از پایین به بالا شامل جنگل، اکوتون (جنگل- مرتع) و مرتع را شامل میشدند .
در تئوری کلاسـ یک کلیمـاکس مـ یتـوان جنگـل را کلیمـاکسجانشینی پوشش گیاهی و مرتع را مراحل اولیه آن درنظر گرفت(23). گونه غالب در رویشگاه جنگل مـورد مطالعـهQuercus castanifolia میباشد. میانگین پوشش گیاهی در منطقه کلیـ دیرویشگاه جنگلی (شـامل پوشـش درختـی و هـم چنـین علفـ یزیراشکوب) 78 درصد اسـت. اکوتـون پوشـیده از گونـه هـا یعلفی، درختی و درختچهای است که میانگین پوشش گیاهی در منطقه کلیدی آن 85/72 درصد و گونه علفی غالب در رویشگاه اکوتونTrifolium repense میباشد. از گونـه هـا ی موجـود درمرت ع م یت وان ب ه Dactylis glomerata ،Agropyron sp. و Festucal ovina اشاره کرد. میانگین پوشـش گ یـ اهی در منطقـهکلیدی انتخاب شده در مرتع 13/72 درصـد بـود. لازم بـهذکـراست اطلاعات مربوط به میانگین پوشش و گونههای غالـب درزمان نمونهبرداری از پوشش توسط پلاتها، اسـتخراج گرد یـ د .
هر سه رویشگاه از سال 1381 قرق بودند. زمان نمونـه بـردار یبا توجه به دوره رویش پوشش گیاهی در خـرداد مـاه صـورتگرفت. به منظور مطالعه متغیرهای پوشش گیاهی مناطق مرتـع،جنگل و اکوتون، نمونهبرداری بهروش تصادفی در هـر یـ ک از رویشگاهها انجام شد. بدین صورت که در هـر رو یشـگاه یـ ک تیپ غالب انتخاب و در منطقه کلیدی آن تعـداد 8 پـلات یـ ک مترمربعی بهصورت تصادفی مستقر شـد .طبـق تعریـف منطقـهکلید به منطقهای گفته میشود که از لحاظ پوشش گیاهی همگن باشد و بتواند بهعنوان نمایندهای از کل رویشگاه بهحساب آیـد(32). در این تحقیـق مسـاحت منطقـه کلیـ دی 1000 مترمربـع
126873903224

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:11 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.16.1 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:11 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.16.1 ]

(20×50 متر) درنظر گرفته شد. تعـداد پـلات هـا بـا توجـه بـهحداقل تعداد لازم جهت انجـام تجز یـ ه آمـار ی و بـا توجـه بـه
3
126873903224

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:11 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.16.1 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:11 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.16.1 ]

وسعت منطقه کلیدی 8 پلات درنظر گرفته شد. نظـر بـه اینکـهیکی از فاکتورهای مهـم تأثیرگـذار در تنـوع و غنـای گونـه ایمساحت و تعداد پلات میباشد( 19)، بهمنظور یکسانسـاز ی و قابل مقایسه بودن دادههای حاصل از هر سـه رو یشـگاه مرتـع،جنگل و اکوتون تعداد پلات مساوی با ابعاد یکسان در هر سـهرویش گاه اس تفاده گردی د( 18). ع لاوه ب ر ای ن ت أثیر بیش تر گونههای علفی زیر اشکوب جنگل و اکوتون بر تنوع و غنا بـهلحاظ تعداد بیشتر آنها، در انتخاب اندازه پـلات هـا در هـر سـهرویشگاه مدنظر قرار گرفت و پلاتـ ی انتخـاب شـد کـه بیشـترمناسب گونههای علفی در مرتع و زیراشکوب جنگل باشـد. درداخل هر قطعه نمونـه، لیسـت گیاهـان موجـود و درصـد تـاجپوشش گیاهان به تفکیک گونه تعیین شد. بـرای مقایسـه تنـوعگیاهی نیز از شاخصهای تنوع گونهای سیمپسون، شانون- وینر و غنای گونهای مارگالف و منهنیـک اسـتفاده شـد( 18 و 19).همچنین نمونهبرداری از عمق حدود 10-0 سانتیمتـری خـاکنیز انجام شد. نمونـه هـا ی خـاک ابتـدا در معـرض هـوای آزاد خشک و پس از کوبیده شدن، از الک دو میلیمتـر ی عبـور دادهشدند و آزمایشهای مختلف فیزیکی و شـ یمیایی بـررو ی آنهـاصورت گرفت. بدین ترتیب کـه بافـت خـاک (درصـد اجـزایتشکیل دهنـده خـاک) بـا اسـتفاده از روش هیـدرومتری، وزنمخصوص ظاهری به روش کلوخه برحسب گرم بر سـانتی متـرمکعب و درصد رطوبت خاک نیز به روش توزین در آزمایشگاه اندازهگیری شد( 7 و 15). همچنین اسیدیته( pH) با اسـتفاده ازpH متر، درصد کربن آلی (POC) به روش والکلی بلاک( 29)، نیتروژن کل به روش کجلـدال ( 24) انـدازه گیـ ری شـد. جهـتمحاسبه شاخصهای تنوع گونهای و غنـا ی پوشـش گ یـ اهی از نرمافزارPAST ver.2.17.b استفاده شد. ابتدا نرمال بودن دادهها با آزمون کولموگراف- اسمیرنوف و همگنی واریـ انس آنهـا بـاآزمون لون بررسی شد. جهت مقایسه میانگین ویژگیهای خاکیو به منظور بررسی وجود اختلاف بـ ین میـ انگین شـاخص هـا یتنوع گونهای گیاهی در سه رویشگاه جنگل، اکوتون و مرتـع ازآزمون تجزیه واریانس یکطرفه و از آزمون چند دامنهای دانکن 4
استفاده گردید .همچنین برای بررسی ارتباط میان شاخصهـا یگیاهی و پارامترهای فیزی کـی و شـ یمیایی خـاک از روشPCA
PC با استفاده از نرمافـزار (Principle Component Analysis)
ORD ver.5 استفاده شد.
نتایج
مقایسه شاخصهای تنوع و غنای گونهای در سه رویشگاهنتایج نشان داد که تمامی شاخصهای تنوع سیمپسون و شانون-وینر و همچنین شـاخص غنـای منهینیـ ک در اکوتـون بـهطـورمعنــیداری بیشــترین و در جنگــل کمتــرین بودنــد. شــاخص مارگالف در مرتع بیشترین بود( شکل 1).
نتایج حاصـل از مقا یسـه م یـانگین خصوصـ یات فیزیکـ ی و شیمیایی خاک در سه رویشـگاه نشـان داد کـه وزن مخصـوصظاهری خاک، درصد شن و مقدار pH در رویشگاه مرتع بهطور معنیداری بیشتر از دو رویشگاه دیگر و همچنین درصد رس و درصد کربن آلی خاک در رویشگاه جنگل بیشتر از دو رویشگاه اکوتون و مرتـع بـود( جـدول 1). در سـا یر پارامترهـا ی خـاک یاختلاف معنیدار مشاهد نشد (جدول 1).
بهمنظور تعیین پراکنش متغیرهای خاک و شـاخص هـا ی تنـوعگیاهی در سه رویشگاه جنگل، مرتع و اکوتـون از روش تجز یـ ه و تحلیل مؤلفههای اصلی (PCA) استفاده شد. بـرا ی ایـ ن منظـور ازمحورهای یک و دو PCA بهدلیل داشـتن سـهم بیشـتر ی از مقـدارویژه (بهترتیب برابر 459/4 و 541/1) استفاده شد( جدول2). نتایج این تجزیه و تحلیل نشان مـ یدهـد کـه درصـد رس، کـربن آلـی، نیتروژن کل و درصد رطوبـت بـا محـور اول همبسـتگی مثبـت ودرصد شن، سیلت، وزن مخصوص و مقدارpH خاک با محور اول همبس تگی منف ی دارد .ه مچن ین درص د ش ن، وزن مخص وص ظاهری، مقدارpH ، درصد رطوبت و نیتـروژن کـل بـا محـور دومهمبستگی مثبت و کربن آلی، درصد رس و سـ یلت بـا محـور دومهمبستگی منفی دارد. بهعلاوه همۀ شاخصهای تنوع گونهای بهجز ش اخص مارگ الف ب ا مح ور اول همبس تگی منف ی دارد و هم ۀشاخصهای تنوع گونهای با محور دوم رابطه منفی دارد( شکل 2).
126873903224

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:11 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.16.1 ]

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:11 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.5.16.1 ]

بحث و نتیجهگیری
بهطور کلی طبق نتایج بهدست آمده، تمامی شاخصهای گیاهیمورد استفاده بهجز شاخص مارگالف، به متنوعتر بودن و غنـایبیشتر رویشگاه اکوتون در مقایسه با دو رویشگاه جنگل و مرتعتأکید کرده و آزمون آماری دانکن نیز معنیدار بودن اختلاف بین
بومشناسی کاربردی/ سال پنجم/ شماره شانزدهم / تابستان ۱۳۹۵

شاخص

سیمپسون
شاخص

شانون

وینر

شاخص

سیمپسون

  • 1

پاسخ دهید